लाडकी बहीण योजना : हप्ता का जमा झाला नाही?
जय शिवराय मित्रांनो, अखेर मोठ्या प्रतीक्षेनंतर लाडकी बहीण योजनेच्या महिन्याच्या हप्त्याचे वितरण सुरू झाले. मात्र, वितरण सुरू असतानाच अनेक पात्र महिला लाभार्थ्यांच्या खात्यामध्ये हा हप्ता जमा झालेला दिसून आला नाही. यानंतर मीडिया, सोशल मीडिया आणि व्हॉट्सॲप फॉरवर्ड्समधून विविध बातम्या, आकडेवारी आणि दावे समोर आले – 45 लाख, 60 लाख, 80 लाख महिला बाद झाल्या, KYC मुळे पैसे थांबले इत्यादी.
या सगळ्या पार्श्वभूमीवर लाभार्थी महिलांमध्ये संभ्रम, भीती आणि मानसिक तणाव निर्माण झाला. नेमकं कारण काय आहे? पुढे काय होऊ शकतं? आणि महिलांनी आत्ता काय करायला हवं? याच प्रश्नांची उत्तरे या लेखात प्रशासकीय प्रक्रिया आणि प्रत्यक्ष अनुभवाच्या आधारे सविस्तर समजावून सांगत आहोत.
मीडिया बातम्या आणि अधिकृत वास्तव
सर्वप्रथम एक गोष्ट स्पष्ट समजून घेणं गरजेचं आहे – आजपर्यंत सरकारकडून 45 लाख किंवा 80 लाख महिला अपात्र ठरवल्याची कोणतीही अधिकृत आकडेवारी जाहीर करण्यात आलेली नाही. बहुतांश वेळा मीडिया बातम्या या अंदाजावर, अपूर्ण माहितीवर किंवा सनसनाटी मथळ्यांवर आधारित असतात.
याआधीही आपण पाहिलं आहे की, सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या पत्नी, अंगणवाडी सेविका, आरोग्य विभागातील गट-ड कर्मचारी यांच्याबाबत बातम्या आल्या; मात्र प्रत्यक्षात तपासणीनंतर केवळ काही हजार अर्जच अपात्र ठरले.
KYC प्रक्रियेमध्ये नेमकं काय घडलं?
लाडकी बहीण योजना ही कोट्यवधी लाभार्थ्यांची योजना आहे. KYC साठी दिलेला कालावधी हा निवडणुका, आचारसंहिता, अतिवृष्टी, CSC/सेतू केंद्रे बंद, पोर्टल बंद अशा अनेक अडचणींमुळे प्रभावीपणे वापरता आला नाही.
यामध्ये अनेक महिलांनी:
- पहिली KYC चूक झाली म्हणून डबल KYC केली
- घरातील नातेवाईकांचा आधार वापरला
- चुकीचे पर्याय (सरकारी कर्मचारी/निवृत्तीवेतन) निवडले
यामुळे अनेक अर्ज आपोआप स्क्रुटनीमध्ये गेले.
KYC न केल्यामुळे हप्ता थांबला का?
हा एक अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा आहे. KYC करण्याची अंतिम मुदत ३१ डिसेंबर 2025 अशी जाहीर करण्यात आली होती, तर वितरित होणारा हप्ता नोव्हेंबरचा आहे. त्यामुळे फक्त KYC न केल्यामुळे हप्ता थांबवला गेला, असा दावा वस्तुस्थितीला धरून नाही.
स्क्रुटनी म्हणजे काय? अर्ज बाद झाला असे समजावे का?
स्क्रुटनी म्हणजे अर्जाची सखोल पडताळणी. उत्पन्न, कुटुंबाची व्याख्या, IT रिटर्न, सरकारी नोकरी, इतर योजनांचा लाभ – या बाबींमध्ये शंका असल्यास अर्ज स्क्रुटनीमध्ये टाकला जातो.
महत्त्वाची गोष्ट: स्क्रुटनीमध्ये गेलेला प्रत्येक अर्ज अपात्र ठरत नाही. याआधीही अनेक महिला लाभार्थ्यांचे जून-जुलै-ऑगस्टचे थकीत हप्ते तपासणीनंतर एकत्रितपणे देण्यात आले आहेत.
हप्ता न मिळण्याची संभाव्य कारणे (अधिकृत अटी)
- कुटुंबाचे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न ₹2,50,000 पेक्षा जास्त
- कुटुंबातील सदस्य आयकर रिटर्न भरणारा
- कुटुंबातील सदस्य सरकारी/निवृत्तीवेतनधारक
- इतर शासकीय आर्थिक योजनेतून दरमहा ₹1500 लाभ
- चारचाकी वाहन (ट्रॅक्टर वगळता)
- KYC अपूर्ण किंवा चुकीची
- आधार-बँक लिंक नसणे
विधवा, घटस्फोटीत आणि एकल महिलांसाठी महत्त्वाची माहिती
विधवा किंवा एकल महिलांसाठी स्वतंत्र पडताळणी प्रक्रिया आहे. शासनाने स्पष्ट GR काढून अंगणवाडी सेविकांमार्फत कागदपत्र स्वीकारण्याचे निर्देश दिले आहेत. चुकीच्या आधार वापरामुळे किंवा कागदपत्र नसल्यामुळे अर्ज स्क्रुटनीमध्ये जाऊ शकतो.
हप्ता न आल्यास आत्ता काय करावे?
- आधार-बँक लिंक स्थिती तपासा
- KYC status (Success/Failed) खात्री करा
- नवीन बँक खाते असल्यास लिंक अपडेट करा
- अंगणवाडी सेविका / पंचायत समितीशी संपर्क साधा
- घाईघाईने नवीन अर्ज करू नका
निष्कर्ष
लाडकी बहीण योजनेचा हप्ता न येण्यामागे बहुतांश वेळा प्रशासकीय, तांत्रिक किंवा पडताळणीची कारणे असतात. अफवांवर विश्वास न ठेवता अधिकृत प्रक्रिया समजून घेणे आणि योग्य ठिकाणी संपर्क साधणे हेच योग्य ठरेल.
