हयातीचा दाखला ऑनलाईन कसा काढावा? (संपूर्ण सविस्तर मार्गदर्शिका)Hayat Praman Patra Maharashtra 2026

महाराष्ट्रामध्ये निराधार, वृद्ध, विधवा आणि दिव्यांग लोकांसाठी राज्य शासनामार्फत विविध पेन्शन योजना राबविल्या जातात. यामध्ये प्रामुख्याने संजय गांधी निराधार योजना, श्रावण बाळ सेवानिवृत्ती योजना यांसारख्या अत्यंत महत्त्वाच्या योजनांचा समावेश होतो. निराधारांची पेन्शन, वृद्धांची पेन्शन, तसेच जे दिव्यांग व्यक्ती आहेत त्यांची पेन्शन नियमितपणे मिळवण्यासाठी लाभार्थ्यांना दरवर्षी ‘हयातीचा दाखला’ (Life Certificate / Niradhar Hayat Praman Patra) सादर करणे बंधनकारक असते.

पूर्वी हा हयातीचा दाखला मिळवण्यासाठी आणि जमा करण्यासाठी लाभार्थ्यांना बाहेर जाऊन सरकारी कार्यालये किंवा ई-सेवा केंद्रांमध्ये चकरा माराव्या लागत होत्या, आणि तो दाखला जमा केल्यानंतरच त्यांची पेन्शन चालू राहायची. वयस्कर आणि दिव्यांग व्यक्तींसाठी हे अत्यंत त्रासदायक काम होते. परंतु, आता तसे होणार नाही, कारण तुम्हाला या कामासाठी बाहेर कुठेही जायची गरज लागणार नाही.

तंत्रज्ञानातील प्रगतीमुळे आणि सरकारी सेवांच्या डिजिटलायझेशनमुळे, महाराष्ट्राच्या या योजनांचा हयातीचा दाखला आता पूर्णपणे ऑनलाईन पद्धतीने घरबसल्या काढता येतो. यासाठी शासनाने एक विशेष ॲप उपलब्ध करून दिले आहे, ज्याचा वापर करून अगदी काही मिनिटांत हे काम पूर्ण करता येते. या सविस्तर लेखामध्ये आपण हीच ऑनलाईन प्रक्रिया अतिशय सोप्या भाषेत आणि स्टेप-बाय-स्टेप समजून घेणार आहोत.

हयातीचा दाखला ऑनलाईन काढण्याची स्टेप-बाय-स्टेप संपूर्ण प्रक्रिया

ही प्रक्रिया दोन मुख्य भागांमध्ये विभागलेली आहे: पहिले म्हणजे मोबाईलमध्ये ॲप सेट करून ‘डिव्हाईस रजिस्ट्रेशन’ करणे आणि दुसरे म्हणजे प्रत्यक्ष ‘लाभार्थ्याची पडताळणी’ (Beneficiary Verification) करून हयातीचा दाखला तयार करणे. खालील सर्व स्टेप्स काळजीपूर्वक वाचा आणि फॉलो करा:

१ ॲप डाउनलोड करणे आणि सुरुवातीची सेटिंग

सर्वप्रथम तुम्हाला तुमच्या मोबाईलमध्ये आवश्यक ते सरकारी ॲप्लिकेशन इन्स्टॉल करावे लागेल. यासाठी खालील प्रमाणे कृती करा:

• तुमच्या मोबाईलमधील प्ले स्टोर (Play Store) ओपन करा.
• सर्च बारमध्ये ‘बेनिफिशरी सत्यापन ॲप’ (Beneficiary Satyapan App) असे सर्च करा.
• हे गव्हर्मेंटचे अधिकृत ॲप्लिकेशन दिसेल, ते तुमच्या मोबाईलमध्ये इन्स्टॉल करा आणि त्यानंतर ओपन करा.
• ॲप ओपन केल्यानंतर एक इंटरफेस दिसेल आणि पुढे आल्यानंतर ऑटोमॅटिक प्रोसेस होईल.
• येथे तुम्हाला भाषा निवडण्याचा पर्याय दिसेल (इंग्लिश, हिंदी इ.). तुम्हाला ‘English’ (इंग्लिश) भाषा निवडायची आहे आणि ‘Done’ बटनावर क्लिक करायचे आहे.

२ डिव्हाईस रजिस्ट्रेशन करणे (Device Registration)

ॲप वापरण्यासाठी प्रथम तुमचा मोबाईल डिव्हाईस रजिस्टर करणे गरजेचे आहे. याची प्रक्रिया खालीलप्रमाणे आहे:

• खाली तुम्हाला फेस ऑथेंटिकेशन आणि बायोमेट्रिक स्कॅन असे काही पर्याय दिसतील, तिथे काहीही करायचे नाही.
• सर्वांत खाली ‘Proceed for Device Registration’ (प्रोसीड फॉर डिव्ईस रजिस्ट्रेशन) असा पर्याय दिसेल, या बटनावर तुम्हाला क्लिक करायचे आहे.
• क्लिक केल्यानंतर तुम्हाला ‘आधार नंबर’ (Aadhaar Number) आणि ‘मोबाईल नंबर’ (Mobile Number) विचारला जाईल.
• महत्त्वाची टीप: डिव्हाईस रजिस्ट्रेशनसाठी तुम्ही कोणाचाही आधार नंबर टाकू शकता! तुम्ही तुमचा स्वतःचा आधार नंबर टाकू शकता किंवा घरातल्या दुसऱ्या कोणत्याही व्यक्तीचा आधार आणि मोबाईल नंबर टाकू शकता.
• माहिती भरल्यानंतर ‘Send OTP’ (सेंड ओटीपी) वरती क्लिक करायचे आहे.
• तुमच्या मोबाईलवर आलेला ओटीपी (OTP) तिथे टाकून सबमिट (Submit) करायचे आहे.

३ डिव्हाईसचे रजिस्ट्रेशन पूर्ण करणे (Face Scan for Device) Hayat Praman Patra Maharashtra 2026

ओटीपी सबमिट केल्यानंतर तुम्हाला पुढील माहिती भरायची आहे:

• आता डिव्हाईस रजिस्ट्रेशनसाठी तुम्हाला नाव विचारले जाईल. ज्या व्यक्तीचा तुम्ही आधार नंबर आणि मोबाईल नंबर टाकला होता, त्याच व्यक्तीचे नाव इथे टाकायचे आहे.
• त्यानंतर ‘Self and Family’ (सेल्फ अँड फॅमिली) हा पर्याय सिलेक्ट करायचा आहे.
• अटी व शर्ती मान्य करून (Accept करून) ‘Scan’ (स्कॅन) बटनावरती क्लिक करायचे आहे.
• आता ज्या व्यक्तीचा तुम्ही आधार नंबर टाकला आहे, त्या व्यक्तीचा चेहरा कॅमेऱ्यासमोर घ्यायचा आहे. त्यांना त्यांचे डोळे ब्लिंक करायला (उघडझाप करायला) सांगायचे आहे. चेहरा घेऊन डोळे ब्लिंक केले की स्कॅन होऊन जाईल आणि तुमचे डिव्हाईस यशस्वीरीत्या रजिस्टर होईल.

४ महाराष्ट्र राज्य आणि योग्य पेन्शन योजना निवडणे

डिव्हाईस रजिस्टर झाल्यानंतर मुख्य प्रक्रिया सुरू होते:

• पुढील स्क्रीनवर तुम्हाला दोन नंबरचा ऑप्शन ‘Maharashtra’ (महाराष्ट्र) दिसेल. या महाराष्ट्र ऑप्शनवरती तुम्हाला क्लिक करायचे आहे.
• क्लिक केल्यानंतर विविध पेन्शन स्कीम (योजना) दाखवल्या जातील.
• या यादीतील ‘Social Security Pension’ (सोशल सिक्युरिटी पेन्शन) हा जो बॉक्स आहे, त्यावरती क्लिक करायचे आहे, कारण महाराष्ट्राच्या सर्व योजना (जसे की संजय गांधी निराधार, श्रावण बाळ इ.) याच एका ऑप्शनमध्ये येतात.

५ मुख्य लाभार्थ्याची पडताळणी करणे (Beneficiary Verification)

आता आपल्याला ज्या व्यक्तीला पेन्शन मिळते (मुख्य लाभार्थी), त्यांची माहिती भरायची आहे:

• पुढे गेल्यावर तुम्हाला दोन ऑप्शन दिसतील. त्यापैकी आपल्याला पहिल्या ऑप्शनमध्ये जायचे आहे, ज्याचे नाव आहे ‘Beneficiary Verification’ (बेनिफिशिअरी व्हेरिफिकेशन).
• येथे गेल्यानंतर, जो कोणी खरा लाभार्थी (Beneficiary) आहे, म्हणजे जो दिव्यांग व्यक्ती आहे किंवा वृद्ध व्यक्ती आहे ज्याचा आपल्याला हयातीचा दाखला काढायचा आहे, त्या व्यक्तीचा स्वतःचा आधार नंबर आणि मोबाईल नंबर इथे टाकायचा आहे.
• माहिती एक्सेप्ट करून सबमिट करायचे आहे.
• सबमिट केल्यानंतर तुम्ही दिलेल्या मोबाईल नंबरवरती एक ओटीपी (OTP) पाठवला जाईल. तो ओटीपी इथे टाकून पुन्हा सबमिट करायचे आहे.
• ओटीपी सबमिट केल्यावर स्क्रीनवर ‘Beneficiary Validated’ असा मेसेज येईल, याचा अर्थ सदर व्यक्ती या योजनेअंतर्गत अधिकृत लाभार्थी आहे असे दाखवले जाईल.

६ लाभार्थ्याचा चेहरा स्कॅन करणे आणि दाखला जनरेट करणे

ही या प्रक्रियेची सर्वांत महत्त्वाची आणि शेवटची स्टेप आहे:

• लाभार्थी व्हॅलिडेट झाल्यानंतर, अटी एक्सेप्ट करायच्या आहेत आणि ‘Scan’ (स्कॅन) बटनावरती क्लिक करायचे आहे.
• जसे तुम्ही स्कॅन बटनावरती क्लिक कराल, मोबाईलचा कॅमेरा सुरू होईल. जो कोणी लाभार्थी आहे ज्याचा तुम्ही हयातीचा दाखला काढत आहात, त्या व्यक्तीला कॅमेऱ्यासमोर घ्यायचे आहे.
• कॅमेऱ्यामध्ये जो गोल (Circle) आकार दिसेल, त्याच्यामध्ये त्या व्यक्तीचा चेहरा घ्यायचा आहे.
• त्या व्यक्तीला डोळे ब्लिंक करायला (उघडझाप करायला) सांगायचे आहे.
• व्यवस्थित डोळे ब्लिंक झाले की ‘कॅप्चर सक्सेसफुली’ (Capture Successfully) असा मेसेज येईल.
• तुमचे सत्यापन पूर्ण होऊन तुमचा हयातीचा दाखला निघालेला असेल. तुमची कम्प्लीट प्रोसेस येथे झालेली आहे.
• माहितीसाठी येथे ‘ओके’ करून या स्क्रीनचा एक स्क्रीनशॉट (Screenshot) काढून ठेवायचा आहे.